मुंबई, दि. २४ : बारामती येथे झालेल्या भीषण विमान अपघातात राष्ट्रवादी काँग्रेसचे ज्येष्ठ नेते अजित पवार यांच्या निधनानंतर अखेर नागरी विमान वाहतूक महासंचलनालयाने पहिली मोठी कारवाई केली आहे. विशेष सुरक्षा परीक्षणानंतर व्हीएसआर व्हेंचर्स प्रायव्हेट लिमिटेड या खासगी विमान वाहतूक कंपनीच्या सर्व लिअरजेट प्रकारच्या विमानांच्या उड्डाणांवर तात्काळ बंदी घालण्यात आली आहे. या निर्णयामुळे देशभरात खळबळ उडाली असून, खासगी विमान सेवांच्या सुरक्षिततेवर गंभीर प्रश्नचिन्ह निर्माण झाले आहे.
२८ जानेवारी रोजी बारामती येथे व्हीएसआर कंपनीच्या लिअरजेट ४५ विमानाचा अपघात झाला होता. या दुर्घटनेत अजित पवार यांचे निधन झाले. या घटनेनंतर हा अपघात केवळ तांत्रिक बिघाडामुळे झाला की त्यामागे अन्य काही कारणे होती, याबाबत संशय व्यक्त केला जात होता. या पार्श्वभूमीवर नागरी विमान वाहतूक महासंचलनालयाने कंपनीचे विशेष सुरक्षा परीक्षण करण्याचे आदेश दिले होते.
विशेष सुरक्षा परीक्षणात काय आढळले?
बहुवैद्याशाखीय पथकाने व्हीएसआर कंपनीच्या हवाई योग्यता, हवाई सुरक्षा आणि उड्डाण संचालन या तीन प्रमुख क्षेत्रांत सखोल तपासणी केली. या तपासणीत अनेक गंभीर त्रुटी आढळून आल्या. विमानांची देखभाल योग्य पद्धतीने करण्यात येत नसल्याचे स्पष्ट झाले. तसेच उड्डाणपूर्व तपासणी प्रक्रियेतही मोठ्या प्रमाणात निष्काळजीपणा झाल्याचे समोर आले आहे.
डीजीसीएच्या अहवालानुसार, कंपनीच्या काही विमानांमध्ये आवश्यक सुरक्षायंत्रणा कार्यरत नव्हत्या. काही ठिकाणी नोंदवही आणि तपासणी अहवाल अपूर्ण होते. वैमानिकांच्या उड्डाण तासांची नोंद बदलल्याचे प्रकारही निदर्शनास आले. यामुळे उड्डाण सुरक्षा धोक्यात आल्याचे निरीक्षण अहवालात नमूद करण्यात आले आहे.
चार विमानांना तात्काळ ग्राउंड
या गंभीर त्रुटी लक्षात घेता व्हीटी-व्हीआरए, व्हीटी-व्हीआरएस, व्हीटी-व्हीआरव्ही आणि व्हीटी-टीआरआय या चार विमानांना तात्काळ जमिनीवरच ठेवण्याचे आदेश देण्यात आले आहेत. याशिवाय लिअरजेट ४० व ४५ प्रकारच्या सर्व विमानांच्या उड्डाणांवर मनाई करण्यात आली आहे.
कंपनीला कमतरता अहवाल पाठवण्यात आला असून गैर-अनुपालनाचे मूळ कारण स्पष्ट करणारा सविस्तर अहवाल सादर करण्याचे निर्देश देण्यात आले आहेत. आवश्यक सुधारणा पूर्ण केल्याशिवाय उड्डाणास परवानगी दिली जाणार नाही, असे डीजीसीएने स्पष्ट केले आहे.
रोहित पवारांचे आरोप आणि सातत्यपूर्ण पाठपुरावा
या प्रकरणात आमदार रोहित पवार यांनी सातत्याने व्हीएसआर कंपनीच्या कार्यपद्धतीवर प्रश्न उपस्थित केले होते. त्यांनी मुंबई आणि दिल्ली येथे पत्रकार परिषद घेऊन अपघाताबाबत गंभीर आरोप केले होते. हा अपघात नसून घातपात असण्याची शक्यता त्यांनी व्यक्त केली होती.
रोहित पवार यांनी या कंपनीच्या जागतिक नोंदींवरही संशय व्यक्त केला होता. त्यांच्या म्हणण्यानुसार, परदेशात घडलेल्या एका दुर्घटनेचा अहवाल कंपनीने संबंधित युरोपीय संस्थांना दिला नव्हता. त्यामुळे त्या संस्थांनी कंपनीचे परवाने रद्द केले होते. मात्र, असे असतानाही भारतात या कंपनीला उड्डाणाची परवानगी देण्यात आली होती, हा मोठा प्रश्न असल्याचे त्यांनी नमूद केले होते.
“अजित पवार यांच्या मृत्यूनंतरही या कंपनीवर बंदी का घातली जात नाही?” असा सवाल त्यांनी उपस्थित केला होता. अखेर डीजीसीएच्या अहवालानंतर त्यांच्या मागणीला यश आले असून कंपनीच्या विमानांवर बंदी घालण्यात आली आहे.
पूर्वीच्या अपघातांची पार्श्वभूमी
व्हीएसआर कंपनीच्या एका विमानाचा १४ सप्टेंबर २०२३ रोजी मुंबई विमानतळावर अपघात झाला होता. मुसळधार पावसामुळे विमान घसरले होते आणि त्यात सहा प्रवासी गंभीर जखमी झाले होते. त्या अपघाताची सखोल चौकशी होऊन अहवाल प्रसिद्ध होणे अपेक्षित होते, मात्र तो आजपर्यंत जाहीर करण्यात आलेला नाही.
हा अहवाल वेळेत समोर आला असता तर कंपनीच्या सुरक्षाव्यवस्थेत आवश्यक सुधारणा करण्यात आल्या असत्या, असा दावा रोहित पवार यांनी केला आहे. त्यामुळेच बारामतीतील दुर्घटना टाळता आली असती, असा आरोपही त्यांनी केला.
कंपनीविरोधातील गंभीर मुद्दे
व्हीएसआर कंपनीच्या बाबतीत पुढील गंभीर बाबी समोर आल्या आहेत –
१) वैमानिकांच्या उड्डाण तासांबाबत नियमांचे उल्लंघन.
२) विमानातील संभाषण नोंदवणारी यंत्रणा अनेकदा बंद असणे.
३) तपासणी नोंदी आणि तांत्रिक वही योग्य प्रकारे न ठेवणे.
४) उत्पादक कंपनीने दिलेल्या मार्गदर्शक सूचनांचे पालन न करणे.
५) खर्च कमी करण्यासाठी देखभालीकडे दुर्लक्ष करणे.
याशिवाय विमानातील इशारा देणारी यंत्रणा कार्यरत नव्हती, अशी माहितीही पुढे आली आहे. ही बाब अत्यंत गंभीर असून ती उड्डाण सुरक्षेसाठी मोठा धोका असल्याचे तज्ज्ञांचे मत आहे.
लोकशाही आणि सुरक्षिततेचा प्रश्न
या प्रकरणामुळे खासगी विमान कंपन्यांच्या सुरक्षिततेवर नियंत्रण ठेवण्याची गरज पुन्हा एकदा अधोरेखित झाली आहे. उच्चपदस्थ राजकीय नेते, उद्योगपती आणि महत्त्वाच्या व्यक्ती या विमानांमधून प्रवास करतात. त्यामुळे अशा कंपन्यांकडून कोणतीही हलगर्जीपणा होऊ नये, यासाठी कठोर नियमांची अंमलबजावणी आवश्यक असल्याचे मत व्यक्त केले जात आहे.
पुढील कारवाईची शक्यता
डीजीसीएने दिलेल्या निर्देशानुसार कंपनीने सुधारणा अहवाल सादर करणे बंधनकारक आहे. त्यानंतरच पुढील तपासणी होणार आहे. जर सुधारणा समाधानकारक आढळल्या नाहीत, तर कंपनीचा परवाना रद्द करण्याची कारवाई होण्याची शक्यता नाकारता येत नाही.
अजित पवार यांच्या निधनानंतर झालेली ही पहिली मोठी शासकीय कारवाई मानली जात आहे. या निर्णयामुळे देशातील खासगी विमान सेवांच्या सुरक्षेबाबत नवे निकष ठरतील, अशी अपेक्षा व्यक्त केली जात आहे. रोहित पवार यांच्या सातत्यपूर्ण पाठपुराव्यामुळे सत्य बाहेर आले असून, भविष्यात अशा दुर्घटना टाळण्यासाठी अधिक कठोर धोरण राबवले जाईल, असे संकेत मिळाले आहेत.
ही कारवाई केवळ एका कंपनीपुरती मर्यादित न राहता, संपूर्ण विमान वाहतूक क्षेत्रासाठी इशाराच असल्याचे मत तज्ज्ञ व्यक्त करत आहेत. जनतेच्या आणि प्रवाशांच्या सुरक्षिततेला सर्वोच्च प्राधान्य देणे हीच खरी श्रद्धांजली ठरेल, असेही अनेकांचे म्हणणे आहे.
