रत्नागिरी, १४ सप्टेंबर : ‘गणपती बाप्पा मोरया, मंगलमूर्ती मोरया’च्या जयघोषात आणि ढोल-ताशांच्या गजरात लाडक्या गणरायाचे कोकणात मोठ्या उत्साहात आणि मंगलमय वातावरणात आगमन झाले. गणेश चतुर्थीच्या मुहूर्तावर रत्नागिरी, सिंधुदुर्ग, रायगड, चिपळूण, संगमेश्वर, लांजा, राजापूर, दापोली, खेडसह कोकणातील गावागावांत गणेशमूर्तींची विधिवत प्रतिष्ठापना करण्यात आली. घराघरांत आरती, पूजा आणि नैवेद्याच्या सुगंधाने वातावरण भक्तिमय झाले असून संपूर्ण कोकण ‘बाप्पामय’ झाले आहे.
गणेशोत्सवासाठी मुंबई, पुणे, ठाणे, नवी मुंबईसह राज्याच्या विविध भागांत नोकरी-व्यवसायानिमित्त स्थायिक झालेले हजारो चाकरमानी आपल्या मूळ गावी दाखल झाले आहेत. गणेशोत्सव हा कोकणातील सर्वात मोठ्या आणि जिव्हाळ्याच्या सणांपैकी एक असल्याने अनेक कुटुंबांसाठी वर्षभरानंतर नातेवाईक, मित्र आणि आप्तेष्ट एकत्र येण्याचा हा खास उत्सव असतो. त्यामुळे चाकरमान्यांच्या आगमनाने गावागावांत पुन्हा एकदा चैतन्य निर्माण झाले आहे.
गेल्या अनेक दिवसांपासून गणेशोत्सवाच्या तयारीला वेग आला होता. घरांची स्वच्छता, रंगरंगोटी, सजावट, आरास तसेच गणेशमूर्ती आणि पूजासाहित्याची खरेदी यासाठी बाजारपेठांमध्ये मोठी गर्दी पाहायला मिळाली. फुले, हार, दुर्वा, पूजेचे साहित्य, मिठाई, विविध प्रकारचे नैवेद्य आणि सजावटीच्या वस्तूंनी बाजारपेठा फुलून गेल्या आहेत. मूर्तिकारांनीही गणेशमूर्तींना अंतिम रूप देत बाप्पाच्या आगमनासाठी सज्ज केले.
कोकणातील गणेशोत्सवाचे सर्वांत मोठे वैशिष्ट्य म्हणजे त्यातील पारंपरिकता. आजही अनेक गावांमध्ये गणेशमूर्ती पारंपरिक पद्धतीने घरापर्यंत आणल्या जातात. हिरव्यागार भातशेतीतून डोक्यावर गणपतीची मूर्ती घेऊन जाण्याचे मनोहारी दृश्य कोकणात पाहायला मिळते. कर्जवे गावातील ग्रामस्थांनी हिरव्यागार भातशेतातून डोक्यावर गणेशमूर्ती घेऊन केलेले आगमन हा या परंपरेचा सुंदर नमुना ठरला. ढोल-ताशांचा गजर, जयघोष आणि भक्तिभावाने भारलेले वातावरण यामुळे हा सोहळा अधिकच विलोभनीय ठरला.
यंदा रत्नागिरी जिल्ह्यात मोठ्या संख्येने घरगुती तसेच सार्वजनिक गणेशमूर्तींची प्रतिष्ठापना करण्यात आली आहे. जिल्ह्यात १ लाख ६९ हजार ५३८ घरगुती गणपती, तर १२६ सार्वजनिक गणेशोत्सव मंडळांमध्ये गणराय विराजमान झाले आहेत. त्यामुळे जिल्ह्यात तब्बल १ लाख ६९ हजार ६६४ गणेशमूर्तींची प्रतिष्ठापना झाली आहे. या पार्श्वभूमीवर जिल्ह्यातील विविध भागांत गणेशोत्सवाचा उत्साह शिगेला पोहोचला आहे.
गणेशोत्सवासाठी चाकरमान्यांची मोठी गर्दी होणार असल्याने रेल्वे प्रशासन, एसटी महामंडळ आणि खासगी वाहतूक व्यवस्थेकडूनही नियोजन करण्यात आले आहे. अतिरिक्त रेल्वे गाड्या आणि एसटीच्या जादा बसफेऱ्यांमुळे प्रवाशांना दिलासा मिळण्याची अपेक्षा आहे. मुंबई-गोवा महामार्गासह जिल्ह्यातील प्रमुख मार्गांवर वाहनांची वर्दळ वाढली आहे. गणेशभक्तांचा प्रवास सुरक्षित आणि सुरळीत व्हावा यासाठी प्रशासन व पोलीस यंत्रणेकडून वाहतूक नियोजन आणि सुरक्षेच्या उपाययोजना करण्यात आल्या आहेत.
गणेशोत्सवाच्या काळात कोकणातील प्रत्येक गावाला जणू उत्सवाचे रूप प्राप्त होते. घराघरांत आकर्षक आरास, विद्युत रोषणाई आणि फुलांची सजावट करण्यात आली आहे. सार्वजनिक मंडळांनीही विविध सामाजिक, सांस्कृतिक आणि धार्मिक कार्यक्रमांचे आयोजन केले आहे. भजन, कीर्तन, हरिपाठ, आरती, संगीत कार्यक्रम, लोककला आणि विविध सांस्कृतिक उपक्रमांमुळे पुढील दिवसांत कोकणातील वातावरण अधिकच रंगतदार होणार आहे.
दरम्यान, पर्यावरणपूरक गणेशोत्सवासाठीही विविध मंडळे आणि नागरिकांकडून प्रयत्न केले जात आहेत. शाडूमातीच्या मूर्ती, नैसर्गिक सजावटीचे साहित्य आणि पर्यावरणपूरक उपक्रमांना प्राधान्य दिले जात आहे. प्रशासनाकडूनही गणेशभक्तांनी पर्यावरणाची काळजी घेत उत्सव साजरा करण्याचे आवाहन करण्यात येत आहे.
श्रद्धा, परंपरा, संस्कृती आणि आपुलकी यांचा अनोखा संगम असलेल्या कोकणातील गणेशोत्सवाला आजपासून सुरुवात झाली आहे. गणरायाच्या आगमनाने घराघरांत आनंदाचे वातावरण निर्माण झाले असून, पुढील दिवसांत आरती, भजन आणि ‘गणपती बाप्पा मोरया’च्या जयघोषाने संपूर्ण कोकण दुमदुमणार आहे.
