मुंबई, दि. ०५ : लाखो रुपयांच्या बक्षिसांच्या हंड्या फोडण्यासाठी राज्यभर रंगलेल्या दहीहंडीच्या जल्लोषाला यंदा अपघातांचे गालबोट लागले. ढोल-ताशांचा गजर, गोविंदा पथकांची चुरस आणि उंचच उंच मानवी मनोरे पाहण्यासाठी लाखो नागरिक रस्त्यावर उतरले असतानाच मुंबईत संध्याकाळपर्यंत तब्बल १३० गोविंदा जखमी झाले. त्याचवेळी राज्यात दहीहंडीशी संबंधित दुर्घटनांमध्ये दोन जणांचा मृत्यू झाला. मुंबईतील मालाडमध्ये दहीहंडीचा दोर बांधलेला इमारतीचा खांब कोसळून सात वर्षीय रुद्र कदम या चिमुकल्याचा मृत्यू झाला, तर पुण्यातील जुन्या सांगवीत दहीहंडीचा लोखंडी सांगाडा उतरविताना तो डोक्यावर पडल्याने ४५ वर्षीय सलमा सलाउद्दीन पठाण यांचा जीव गेला. या घटनांमुळे उत्सवाच्या आनंदावर दुःखाची छाया पसरली असून, गोविंदांच्या सुरक्षेचा प्रश्न पुन्हा एकदा ऐरणीवर आला आहे.
मुंबईत सकाळपासूनच विविध भागांत दहीहंडी उत्सवाला सुरुवात झाली होती. लाखो रुपयांची बक्षिसे असलेल्या हंड्या फोडण्यासाठी गोविंदा पथकांमध्ये मोठी चुरस पाहायला मिळाली. ढोल-ताशे, डीजेचा आवाज आणि ‘गोविंदा आला रे’च्या घोषणांनी परिसर दुमदुमून गेला होता. मात्र, हंडी फोडण्यासाठी सहा-सात किंवा त्याहून अधिक थरांचे मानवी मनोरे रचताना काही गोविंदांचा तोल गेला. परिणामी अनेकांना हात-पाय, डोके आणि शरीराच्या विविध भागांना दुखापत झाली.
महापालिका आणि सरकारी रुग्णालयांकडून मिळालेल्या माहितीनुसार, सायंकाळपर्यंत मुंबईतील विविध रुग्णालयांत १३० जखमी गोविंदांची नोंद झाली. यापैकी अनेकांवर उपचार करून त्यांना घरी सोडण्यात आले, तर काही जखमींवर रुग्णालयात उपचार सुरू होते. केईएम रुग्णालयात सर्वाधिक २९ जखमी गोविंदांची नोंद झाली. त्यापैकी १४ जणांवर उपचार सुरू होते, तर १५ जणांना डिस्चार्ज देण्यात आला. नायर रुग्णालयात १७ गोविंदा जखमी झाले असून सर्वांना उपचारानंतर घरी सोडण्यात आले. सायन रुग्णालयात सात जखमींची नोंद झाली आणि त्यांनाही डिस्चार्ज देण्यात आला. राजावाडी रुग्णालयात १३, हिंदुजा रुग्णालयात आठ, तर पोतदार रुग्णालयात ११ गोविंदांवर उपचार करण्यात आले. ठाण्यातील रुग्णालयांतही १२ गोविंदांवर उपचार झाले.
मात्र, या सर्वांमध्ये मालाडमधील घटना सर्वाधिक हृदयद्रावक ठरली. मालाड पश्चिमेतील मालवणी परिसरातील मार्वे रोडवरील चिकुवाडी येथील एकता वेल्फेअर सोसायटीत चिमुकल्यांनी दहीकाला उत्सवाचे आयोजन केले होते. हंडी बांधण्यासाठी दोर एका झाडाला आणि इमारतीच्या तळमजल्यावरील खांबाला बांधण्यात आला होता. हंडी फोडण्याचा प्रयत्न सुरू असतानाच हा खांब अचानक कोसळला. त्याचा गंभीर फटका सात वर्षीय रुद्र कदमला बसला. डोक्याला गंभीर दुखापत झालेल्या रुद्रला तातडीने मालवणी जनरल रुग्णालयात नेण्यात आले. मात्र, रुग्णालयात पोहोचण्यापूर्वीच त्याचा मृत्यू झाल्याचे डॉक्टरांनी घोषित केले. दहीहंडीच्या जल्लोषात घडलेल्या या घटनेने परिसरात शोककळा पसरली.
पुण्यातील जुन्या सांगवीतही दहीहंडी उत्सवानंतर दुर्दैवी घटना घडली. विघ्नहर्ता दहीहंडी मंडळाच्या वतीने आयोजित कार्यक्रम संपल्यानंतर रात्री सुमारे अकराच्या सुमारास लोखंडी कमान आणि इतर स्ट्रक्चर उतरविण्याचे काम सुरू होते. यावेळी सलमा सलाउद्दीन पठाण आणि त्यांचे पती घटनास्थळी उपस्थित होते. कमान उतरवित असताना अचानक लोखंडी रॉड किंवा कमानीचा अवजड भाग खाली पडून सलमा पठाण यांच्या डोक्यावर आदळला. त्या गंभीर जखमी झाल्यानंतर त्यांना रुग्णालयात दाखल करण्यात आले; मात्र उपचारादरम्यान त्यांचा मृत्यू झाला. सांगवी पोलिसांनी या घटनेची दखल घेत तपास सुरू केला आहे. कमान उतरविताना आवश्यक सुरक्षा व्यवस्था होती का, याचीही चौकशी केली जात आहे.
दरम्यान, वरळीच्या जांबोरी मैदानावर झालेल्या ‘परिवर्तन दहीहंडी उत्सव-२०२६’मध्येही सुरक्षेच्या उपाययोजनांवर प्रश्नचिन्ह निर्माण झाले. भाजपा नेते संतोष पांडे यांच्या आयोजनाखाली झालेल्या या कार्यक्रमात सकाळपासून शंभरहून अधिक गोविंदा पथकांनी सलामी दिली. पावसामुळे मैदानातील काही भागात मोठ्या प्रमाणात चिखल झाला होता. तरीही अनेक पथकांनी सहा-सात थरांचे मानवी मनोरे रचले. मात्र, गोविंदांच्या सुरक्षेसाठी आवश्यक असलेले सेफ्टी हार्नेस, सुरक्षा रोप आणि सुरक्षा मॅट उपलब्ध नसल्याचा दावा काही गोविंदा पथकांनी केला.
उंच थरावर चढणाऱ्या गोविंदासाठी हार्नेसला सुरक्षा रोप जोडलेले असल्यास खाली पडताना धोका कमी होऊ शकतो. मात्र, सुरक्षा रोप नसल्यामुळे वरच्या थरावर चढतानाही भीती वाटत असल्याचे एका चिमुकल्या गोविंदाने सांगितले. पावसामुळे निसरड्या झालेल्या मैदानावर सुरक्षा मॅट किंवा कुशनिंग नसल्याने अपघाताचा धोका आणखी वाढल्याचेही गोविंदांनी सांगितले.
याच कार्यक्रमात १४ वर्षांखालील गोविंदांच्या सहभागाचा मुद्दाही उपस्थित झाला आहे. काही पथकांच्या सर्वाधिक उंच थरावर असलेल्या गोविंदांचे वय १४ वर्षांपेक्षा कमी असल्याचे दिसत असल्याचा दावा उपस्थितांकडून करण्यात आला. मात्र, हा दावा संबंधित गोविंदांच्या जन्मतारखेच्या कागदपत्रांवरून तपासणे आवश्यक आहे. न्यायालयीन निर्देशांनुसार १४ वर्षांखालील मुलांच्या दहीहंडीतील मानवी मनोऱ्यांमधील सहभागावर निर्बंध आहेत. त्यामुळे आयोजकांनी पथकांची नोंदणी आणि वयाची पडताळणी केली होती का, हा प्रश्नही महत्त्वाचा ठरला आहे.
दहीहंडी हा महाराष्ट्राच्या सांस्कृतिक आणि सामाजिक जीवनाचा अविभाज्य भाग आहे. उत्साह, संघभावना आणि परंपरेचे दर्शन घडविणाऱ्या या उत्सवाला मोठी लोकप्रियता आहे. मात्र, उत्सवाच्या नावाखाली सुरक्षेकडे दुर्लक्ष झाल्यास काही क्षणांचा जल्लोष आयुष्यभराचे दुःख देऊ शकतो, हे यंदाच्या घटनांनी दाखवून दिले. मानवी मनोरे रचताना हार्नेस, सुरक्षा रोप, मॅट, प्रशिक्षित स्वयंसेवक आणि तत्काळ वैद्यकीय मदत उपलब्ध असणे आवश्यक आहे. त्याचप्रमाणे कार्यक्रम संपल्यानंतर लोखंडी कमानी व स्ट्रक्चर उतरवितानाही नागरिकांच्या सुरक्षिततेची काळजी घेणे तितकेच महत्त्वाचे आहे.
दहीहंडीचा थरार आणि उत्साह कायम राहावा; मात्र त्यासाठी गोविंदांच्या जीवाशी खेळ होऊ नये. यंदाच्या दुर्घटनांनी प्रशासन, आयोजक आणि गोविंदा पथकांसमोर सुरक्षेला सर्वोच्च प्राधान्य देण्याचे गंभीर आव्हान उभे केले आहे.
