मुंबई, दि. १८ : महाराष्ट्राच्या राजकारणात पुन्हा एकदा मोठी उलथापालथ होण्याची चिन्हे दिसू लागली आहेत. २०२२ मध्ये आमदारांच्या बंडामुळे शिवसेना दुभंगल्यानंतर आता लोकसभेतील ठाकरे गटाच्या सहा खासदारांनी बंडाचा झेंडा उभारल्याची चर्चा रंगली आहे. दिल्लीत झालेल्या शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे) पक्षाच्या संसदीय दलाच्या बैठकीला नऊपैकी केवळ तीन खासदार उपस्थित राहिल्याने ‘ऑपरेशन टायगर’ यशस्वी झाल्याचा दावा शिंदे गटाकडून केला जात आहे. या घडामोडींमुळे ठाकरे गटाला मोठा राजकीय धक्का बसल्याचे मानले जात आहे.
दिल्लीत आयोजित करण्यात आलेल्या संसदीय दलाच्या बैठकीसाठी पक्षाने सर्व खासदारांना व्हीप जारी केला होता. संसदेतील आगामी रणनीती, राजकीय परिस्थिती आणि पक्षाची भूमिका यावर चर्चा करण्यासाठी ही बैठक अत्यंत महत्त्वाची मानली जात होती. मात्र, या बैठकीला फक्त अरविंद सावंत, अनिल देसाई आणि राजाभाऊ वाजे हे तीन लोकसभा खासदार उपस्थित राहिले. राज्यसभा खासदार संजय राऊत देखील बैठकीत सहभागी झाले होते.
दुसरीकडे, संजय जाधव (परभणी), संजय देशमुख (यवतमाळ-वाशिम), नागेश पाटील आष्टीकर (हिंगोली), ओमराजे निंबाळकर (धाराशिव), भाऊसाहेब वाकचौरे (शिर्डी) आणि संजय दिना पाटील (ईशान्य मुंबई) हे सहा खासदार बैठकीला अनुपस्थित राहिले. याच सहा खासदारांबाबत गेल्या काही दिवसांपासून ते मुख्यमंत्री एकनाथ शिंदे यांच्या शिवसेनेत प्रवेश करणार असल्याची चर्चा सुरू होती. बैठकीला गैरहजेरीमुळे या चर्चांना आणखी बळ मिळाले आहे.
स्वतंत्र गटाची चर्चा
सूत्रांच्या माहितीनुसार, या सहा खासदारांनी स्वतंत्र संसदीय गट स्थापन करण्यासंदर्भातील पत्र लोकसभा अध्यक्ष ओम बिर्ला यांच्याकडे दिल्याची चर्चा आहे. या पत्रात उद्धव ठाकरे यांच्या नेतृत्वाखालील शिवसेना काँग्रेसच्या अधिक जवळ जात असल्याबाबत चिंता व्यक्त करण्यात आल्याचे सांगितले जात आहे. मात्र, या संदर्भात अद्याप कोणतीही अधिकृत पुष्टी झालेली नाही.
राजकीय सूत्रांच्या मते, संसदेकडून या गटाबाबतची घोषणा झाल्यानंतर हे खासदार अधिकृतपणे शिंदे गटात विलीन होऊ शकतात. यासाठी २१ किंवा २२ जूनचा मुहूर्त ठरवण्यात आल्याचीही चर्चा आहे. दरम्यान, काही बंडखोर खासदार जयपूरमधील एका हॉटेलमध्ये असल्याची माहिती समोर आली आहे.
ठाकरे गटाची आक्रमक भूमिका
या घडामोडींनंतर ठाकरे गटाने आक्रमक भूमिका घेतली आहे. पक्षाचे नेते आणि खासदार संजय राऊत यांनी बंडखोर खासदारांवर जोरदार टीका करत, “आमच्या पक्षाच्या चिन्हावर निवडून आलात तर आधी राजीनामा द्या,” असे आव्हान दिले. तसेच, “ऑपरेशन टायगरला उत्तर म्हणून आता आमचे ‘ऑपरेशन तुडवा’ सुरू होईल,” असा इशाराही त्यांनी दिला.
शिवसेना (उबाठा) पक्षाने बैठकीला गैरहजर राहिलेल्या खासदारांना नोटीस बजावण्याची तयारी सुरू केली असून सात दिवसांत स्पष्टीकरण मागवले जाणार असल्याचे समजते. पक्षशिस्त मोडल्याप्रकरणी त्यांच्यावर शिस्तभंगाची कारवाई होऊ शकते.
व्हीपचे उल्लंघन आणि कायदेशीर प्रश्न
या प्रकरणामुळे व्हीप आणि पक्षांतरबंदी कायदा पुन्हा चर्चेत आला आहे. संसदीय तज्ज्ञांच्या मते, पक्षाच्या अंतर्गत बैठकीला गैरहजर राहिल्यामुळे थेट खासदारकी रद्द होत नाही. व्हीपचे उल्लंघन हे सभागृहातील मतदानाशी संबंधित असल्यासच दहाव्या अनुसूचीनुसार अपात्रतेची कारवाई होऊ शकते.
तथापि, पक्षाच्या अधिकृत भूमिकेविरोधात सातत्याने वागणे किंवा पक्षत्यागाचे संकेत देणाऱ्या कृती केल्यास पक्ष शिस्तभंगाची कारवाई करू शकतो. त्यामुळे या सहा खासदारांवर राजकीय आणि संघटनात्मक पातळीवर कारवाईची शक्यता नाकारता येत नाही.
शिंदे गटाचा वाढता प्रभाव
२०२२ मध्ये एकनाथ शिंदे यांच्या नेतृत्वाखाली झालेल्या बंडानंतर शिवसेनेतील मोठा गट त्यांच्यासोबत गेला होता. त्यानंतर निवडणूक आयोगाने पक्षाचे नाव आणि धनुष्यबाण चिन्ह शिंदे गटाला दिले. आता लोकसभेतील सहा खासदार जर शिंदे गटात दाखल झाले, तर लोकसभेतील त्यांची ताकद मोठ्या प्रमाणावर वाढेल.
सध्या शिंदे गटाकडे सात खासदार आहेत. बंडखोर सहा खासदार सामील झाल्यास हा आकडा १३ वर पोहोचेल. त्यामुळे महाराष्ट्रातून सर्वाधिक खासदार असलेला पक्ष म्हणून शिंदे गटाची ताकद आणखी वाढू शकते. दुसरीकडे ठाकरे गटाची संख्या नऊवरून थेट तीनवर येण्याची शक्यता आहे.
महायुतीतील समीकरणांवर परिणाम?
या घडामोडींमुळे महायुतीतील अंतर्गत राजकारणालाही वेग आला आहे. विरोधकांकडून भाजप आणि शिंदे गटावर प्रादेशिक पक्षांमध्ये फूट पाडण्याचा आरोप केला जात आहे. तर शिंदे गटाकडून उद्धव ठाकरे यांनी हिंदुत्वाची भूमिका सोडून काँग्रेससोबत हातमिळवणी केल्यामुळेच नेते आणि कार्यकर्त्यांमध्ये नाराजी वाढल्याचा दावा केला जात आहे.
दरम्यान, शिंदे गटाच्या नेत्या शायना एनसी यांनी महायुतीमध्ये कोणताही संघर्ष नसल्याचे स्पष्ट केले आहे. “महायुतीतील सर्व पक्ष एकत्रितपणे काम करत आहेत. एकनाथ शिंदे यांची लोकप्रियता वाढत असली तरी युतीमध्ये कोणतीही स्पर्धा नाही,” असे त्यांनी म्हटले आहे.
पुढील काही दिवस निर्णायक
सहा खासदारांच्या संभाव्य बंडामुळे राज्याच्या राजकारणात पुन्हा एकदा खळबळ उडाली आहे. लोकसभा अध्यक्षांकडे दिलेल्या कथित पत्राबाबत काय निर्णय होतो, पक्षाकडून कोणती कारवाई केली जाते आणि बंडखोर खासदारांची पुढील भूमिका काय असते, याकडे संपूर्ण राज्याचे लक्ष लागले आहे.
शिवसेनेच्या वर्धापन दिनाच्या पार्श्वभूमीवर या राजकीय नाट्याला आणखी वेग आला असून, पुढील काही दिवस महाराष्ट्राच्या राजकारणासाठी अत्यंत निर्णायक ठरणार आहेत. एकनाथ शिंदे यांचे ‘ऑपरेशन टायगर’ खरोखरच पूर्णत्वास जाते की ठाकरे गट त्याला राजकीय प्रत्युत्तर देतो, याची उत्सुकता आता सर्वांनाच लागली आहे.
