रत्नागिरी, दि. ०३ : लोटे परशुराम औद्योगिक वसाहतीतील प्रकल्पाबाबत सुरू असलेल्या वादाच्या पार्श्वभूमीवर लक्ष्मी ऑर्गेनिक इंडस्ट्रीज लिमिटेड (LOIL) कंपनीने आज पत्रकार परिषद घेऊन आपली भूमिका सविस्तर मांडली. कंपनीचा लोटे येथील उत्पादन प्रकल्प सर्व पर्यावरणीय, सुरक्षा आणि नियामक नियमांचे पूर्ण पालन करीत कार्यरत असल्याची स्पष्ट भूमिका कंपनीने मांडली. तसेच, महाराष्ट्र शासन आणि केंद्र सरकारच्या स्तरावरूनही या प्रकल्पाच्या अनुपालनाची पुनःपुष्टी करण्यात आल्याचे सांगण्यात आले.
पत्रकार परिषदेत कंपनीच्या वरिष्ठ अधिकाऱ्यांनी सांगितले की, लोटे येथील प्रकल्प स्थापनेपासून सर्व आवश्यक वैधानिक परवानग्या घेऊनच कार्यरत आहे. उत्पादन प्रक्रियेदरम्यान निर्माण होणारे उत्सर्जन आणि सांडपाणी हे वैज्ञानिक पद्धतीने प्रक्रिया करून राज्य शासन मान्यताप्राप्त केंद्रांमध्येच विल्हेवाट लावले जाते. कोणतेही धोकादायक सांडपाणी थेट पर्यावरणात सोडले जात नसल्याचे त्यांनी ठामपणे सांगितले.
कंपनीच्या मते, लोटे प्रकल्पातील उत्पादन प्रक्रिया अत्याधुनिक ‘क्लोज्ड-लूप’ प्रणालीवर आधारित आहे. या प्रणालीमुळे उत्पादन प्रक्रियेदरम्यान निर्माण होणारे हानिकारक घटक बाहेरील पर्यावरणात जाण्यापासून रोखले जातात. धोकादायक कचरा आणि सांडपाणी राज्य शासनाने मान्यता दिलेल्या घातक कचरा प्रक्रिया, साठवण व विल्हेवाट केंद्रांकडे पाठवले जाते. तेथे उच्च तापमानात जाळून त्याची सुरक्षित विल्हेवाट लावली जाते.
याशिवाय, कंपनीने कचरा व्यवस्थापनासाठी डिजिटल ट्रेसेबिलिटी प्रणाली लागू केली आहे. यामुळे कचऱ्याच्या निर्मितीपासून ते अंतिम विल्हेवाटीपर्यंत प्रत्येक टप्प्यावर देखरेख ठेवली जाते. प्रकल्पात उच्च क्षमतेचे सांडपाणी प्रक्रिया संयंत्र, अभेद्य फ्लोअरिंग, आधुनिक नियंत्रण यंत्रणा आणि सुरक्षा पायाभूत सुविधा कार्यरत असल्याचेही कंपनीने स्पष्ट केले.
लोटे येथील प्रकल्प हा बहु-तंत्रज्ञान आणि बहु-उत्पादन प्रकल्प असून त्यामध्ये फ्ल्युरिनयुक्त तसेच नॉन-फ्ल्युरिनयुक्त रसायनांचे उत्पादन केले जाते. ही उत्पादने सेमीकंडक्टर, इलेक्ट्रॉनिक्स, वीज वितरण, इलेक्ट्रिक वाहने, वैद्यकीय उपकरणे, संरक्षण, कृषी रसायने आणि औषधनिर्मिती अशा विविध क्षेत्रांसाठी अत्यंत महत्त्वाची असल्याचे कंपनीने नमूद केले.
दरम्यान, PFAS (पर- आणि पॉलिफ्लुओरोअल्काईल पदार्थ) या रसायनांबाबत निर्माण झालेल्या शंकांवरही कंपनीने सविस्तर स्पष्टीकरण दिले. PFAS हा एक मोठा रासायनिक समूह असून त्यामध्ये १० हजारांहून अधिक प्रकारच्या रसायनांचा समावेश होतो. ही रसायने उष्णता, पाणी, तेल आणि रासायनिक क्रियांना प्रतिकारक असल्यामुळे आधुनिक उद्योगांसाठी अत्यंत उपयुक्त मानली जातात. जगभरातील विविध देशांमध्ये या रसायनांचे उत्पादन आणि वापर कठोर नियामक चौकटीत केला जात असल्याचे कंपनीने स्पष्ट केले.
दरम्यान, जिल्हा प्रशासनाने या मोर्च्याला अद्याप परवानगी नाकारली असून, यामुळे आंदोलन आणखी चिघळण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे. राज्य सरकारनेही या प्रकरणी सावध भूमिका घेतली असून, प्रदूषण नियंत्रण मंडळाचा अहवाल आल्यानंतर पुढील निर्णय घेतला जाणार असल्याचे स्पष्ट करण्यात आले आहे.
इटलीतील ‘मिटेनी’ कंपनीशी तुलना करण्यात येत असल्याच्या मुद्द्यावर कंपनीने आक्षेप घेतला. मिटेनी प्रकरणात प्रक्रिया न केलेल्या सांडपाण्याचा थेट जलस्रोतांमध्ये विसर्ग करण्यात आला होता, तर लोटे प्रकल्पात क्लोज्ड-लूप प्रणाली वापरली जात असल्याने अशा प्रकारचा धोका नसल्याचे कंपनीने सांगितले. तसेच, लोटे प्रकल्पात वापरलेली तंत्रज्ञान प्रणाली सुधारित आणि आधुनिक असल्याचा दावा करण्यात आला.
प्रकल्पासाठी आवश्यक असलेल्या सर्व परवानग्या कंपनीने घेतल्या असल्याचेही स्पष्ट करण्यात आले. मार्च २०२० मध्ये पर्यावरणीय मंजुरी, फेब्रुवारी २०२१ मध्ये स्थापनेसाठी संमती, जुलै २०२३ मध्ये कार्यासाठी परवानगी आणि २०२५ मध्ये विस्तारासाठी मंजुरी मिळाल्याचे नमूद करण्यात आले. महाराष्ट्र प्रदूषण नियंत्रण मंडळ (MPCB) आणि इतर नियामक संस्थांकडून नियमित तपासण्या होत असून, सर्व निकषांचे पालन केले जात असल्याचे सांगण्यात आले.
राज्य विधानसभेत पर्यावरण मंत्री पंकजा मुंडे यांनी दिलेल्या माहितीनुसार, लोटे प्रकल्पाला आवश्यक सर्व पर्यावरणीय मंजुरी मिळाल्या आहेत आणि MPCB च्या तपासणीत सांडपाणी निर्धारित मर्यादेत असल्याचे आढळले आहे. तसेच, केंद्र सरकारकडूनही कंपनीचे कामकाज मान्यताप्राप्त निकषांमध्ये असल्याचे स्पष्ट करण्यात आले आहे.
कंपनीने स्थानिक नागरिकांच्या शंकांचा आदर राखत नियामक संस्था आणि हितधारकांशी संवाद सुरू ठेवण्याची भूमिका मांडली. पर्यावरण संरक्षण, कामगारांची सुरक्षा आणि स्थानिक समुदायाचे आरोग्य हे कंपनीच्या धोरणाचे प्रमुख घटक असल्याचे त्यांनी अधोरेखित केले.
दरम्यान, काही माध्यमांमध्ये अपूर्ण माहितीच्या आधारे कंपनीबाबत गैरसमज पसरवले जात असल्याचेही कंपनीने नमूद केले. भविष्यात अचूक माहिती सादर करण्यासाठी माध्यमांनी कंपनीशी संवाद साधावा, अशी अपेक्षा व्यक्त करण्यात आली.
पत्रकार परिषदेला दीपक पाटील (सिनियर व्हाईस प्रेसिडेंट – मॅन्युफॅक्चरिंग), राजेश नाईक (प्रेसिडेंट – मॅन्युफॅक्चरिंग) आणि उदय वैशंपायन (एक्झिक्युटिव्ह व्हाईस प्रेसिडेंट – EHS) यांनी उपस्थित राहून माहिती दिली. यावेळी संदेश पाटोळे (हेड – साइट HR), लाँजिनस फुर्ताडो (हेड – कॉर्पोरेट अफेअर्स) आणि रोहिणी देशमुख (HR असोसिएट) हे अधिकारीही उपस्थित होते.
एकूणच, लोटे प्रकल्पाबाबत निर्माण झालेल्या वादाच्या पार्श्वभूमीवर कंपनीने आपली भूमिका स्पष्ट करत पर्यावरणीय अनुपालनाबाबत ठोस दावा केला असून, शासन स्तरावरूनही त्याला दुजोरा मिळाल्याने हा वाद पुढील काळात कोणत्या दिशेने वळतो, याकडे सर्वांचे लक्ष लागले आहे.
🔴 कंपनीची मुख्य भूमिका काय?
- लोटे प्रकल्प सर्व लागू पर्यावरणीय कायदे व नियमांचे पालन करतो
- कोणतेही धोकादायक सांडपाणी थेट पर्यावरणात सोडले जात नाही
- सर्व प्रक्रिया उत्सर्जन व कचऱ्याची वैज्ञानिक पद्धतीने विल्हेवाट
- प्रकल्प ‘क्लोज्ड-लूप’ प्रणालीवर आधारित — बाहेरील गळती रोखली जाते
- पर्यावरण संरक्षण, सुरक्षा आणि पारदर्शकता ही कंपनीची प्रमुख तत्त्वे
🌍 सांडपाणी व कचरा व्यवस्थापनाबाबत स्पष्टीकरण
कंपनीच्या मते, प्रकल्पातून निर्माण होणारे सर्व सांडपाणी आणि औद्योगिक कचरा अत्याधुनिक पद्धतींनी प्रक्रिया केला जातो.
- सांडपाणी थेट नदी, नाला किंवा जमिनीत सोडले जात नाही
- सर्व फ्ल्युरिनयुक्त सांडपाणी क्लोज्ड सिस्टीममध्ये संकलित
- राज्य शासन मान्यताप्राप्त ‘घातक कचरा प्रक्रिया केंद्रां’कडे पाठवले जाते
- उच्च तापमानातील ‘इन्सिनरेशन’द्वारे सुरक्षित विल्हेवाट
- कचऱ्याच्या हालचालीसाठी ‘डिजिटल ट्रेसेबिलिटी’ प्रणाली
या उपाययोजनांमुळे कचरा व्यवस्थापनात पारदर्शकता आणि जबाबदारी सुनिश्चित केली जाते, असा दावा कंपनीने केला.
⚙️ अत्याधुनिक तंत्रज्ञानाचा वापर
लोटे प्रकल्पात वापरले जाणारे तंत्रज्ञान अत्याधुनिक असल्याचे कंपनीने नमूद केले.
- क्लोज्ड-लूप उत्पादन प्रणाली
- उच्च क्षमतेचे सांडपाणी प्रक्रिया संयंत्र
- अभेद्य (impervious) फ्लोअरिंग — गळती रोखण्यासाठी
- ‘डीसीएस’ (Distributed Control System) आधारित नियंत्रण
- स्क्रबर यंत्रणा — वायू प्रदूषण नियंत्रणासाठी
- इन-प्रोसेस पुनर्वापर तंत्रज्ञान
🧪 PFAS म्हणजे काय? आणि वाद का?
PFAS (पर- आणि पॉलिफ्लुओरोअल्काईल पदार्थ) हा एक मोठा रासायनिक समूह असून त्यामध्ये १०,००० हून अधिक प्रकारच्या रसायनांचा समावेश होतो.
वैशिष्ट्ये :
- उष्णता, पाणी, तेल आणि रसायनांना प्रतिकारक
- दीर्घकाळ टिकणारे (फॉरेव्हर केमिकल्स)
वापर :
- सेमीकंडक्टर, इलेक्ट्रॉनिक्स
- इलेक्ट्रिक वाहने व ऊर्जा क्षेत्र
- वैद्यकीय उपकरणे
- संरक्षण क्षेत्र
- औषधनिर्मिती व कृषी रसायने
कंपनीच्या मते, ही रसायने जगभरात कठोर नियमांखाली तयार केली जातात आणि त्यांचा वापर अनेक अत्यावश्यक उद्योगांमध्ये होतो.
⚖️ मिटेनी प्रकरणावर कंपनीचे स्पष्टीकरण
इटलीतील ‘मिटेनी’ कंपनीशी तुलना केल्याबाबत LOIL ने तीव्र आक्षेप नोंदवला.
- मिटेनी प्रकरणात सांडपाणी थेट जलस्रोतांमध्ये सोडल्याचा आरोप
- LOIL मध्ये पूर्णपणे क्लोज्ड-लूप प्रणाली
- सांडपाणी व कचरा थेट पर्यावरणात न सोडता प्रक्रिया
- वापरलेले तंत्रज्ञान अद्ययावत आणि सुधारित
कंपनीच्या मते, दोन्ही प्रकल्पांची तुलना करणे चुकीचे आणि दिशाभूल करणारे आहे.
🏛️ शासनाचा दुजोरा
महाराष्ट्र शासनानेही या प्रकल्पाबाबत सकारात्मक भूमिका मांडली आहे.
मिळालेल्या मंजुऱ्या :
- मार्च २०२० : पर्यावरणीय मंजुरी
- फेब्रुवारी २०२१ : स्थापनेसाठी संमती
- जुलै २०२३ : कार्यासाठी परवानगी
- २०२५ : विस्तारासाठी मंजुरी
मंत्री पंकजा मुंडे यांचे विधान :
- प्रकल्प सर्व वैधानिक अटींचे पालन करतो
- MPCB तपासणीत सांडपाणी निर्धारित मर्यादेत
केंद्र सरकारचा प्रतिसाद :
- सांडपाणी प्रक्रिया व वायू नियंत्रण प्रणाली कार्यरत
- धोकादायक कचऱ्याची शास्त्रीय विल्हेवाट
- ताजे नमुने निकषांच्या मर्यादेत
📊 प्रकल्पाचे औद्योगिक व आर्थिक महत्त्व
लोटे प्रकल्प हा बहु-तंत्रज्ञान आणि बहु-उत्पादन प्रकल्प आहे.
मुख्य उपयोग :
- इलेक्ट्रॉनिक्स व सेमीकंडक्टर
- इलेक्ट्रिक वाहने
- वीज वितरण
- वैद्यकीय उपकरणे
- संरक्षण क्षेत्र
- औषधनिर्मिती
यामुळे ‘मेक इन इंडिया’ आणि ‘आत्मनिर्भर भारत’ या उपक्रमांना चालना मिळत असल्याचे कंपनीने नमूद केले.
🛡️ सुरक्षा आणि पर्यावरणीय उपाययोजना
कंपनीने पर्यावरण संरक्षणासाठी खालील उपाययोजना केल्याचा दावा केला :
- क्लोज्ड-लूप सिस्टीमद्वारे पूर्ण नियंत्रण
- सांडपाणी इन्सिनरेशनसाठी पाठवणे
- उच्च क्षमतेचे ETP (Effluent Treatment Plant)
- अभेद्य जमिनीची रचना — भूजल संरक्षण
- प्रमाणित वाहतूकदारांद्वारे कचरा वाहतूक
- डिजिटल वेस्ट मॅनिफेस्ट प्रणाली
❗ गैरसमजांवर कंपनीची प्रतिक्रिया
काही माध्यमांनी अपूर्ण माहितीच्या आधारे बातम्या प्रसिद्ध केल्याचे कंपनीने म्हटले.
- मिटेनीशी तुलना चुकीची
- तांत्रिक बाबींचा गैरसमज
- कंपनीची बाजू न घेता बातम्या प्रसिद्ध
माध्यमांनी वस्तुनिष्ठ माहिती देताना कंपनीशी संवाद साधावा, अशी अपेक्षा व्यक्त करण्यात आली.
🔚 निष्कर्ष : वाद कायम, भूमिका ठाम
लोटे MIDC मधील PFAS प्रकल्पावरून एकीकडे स्थानिक स्तरावर आंदोलन तीव्र होत असताना, दुसरीकडे कंपनी आणि शासन या दोन्ही स्तरावरून पर्यावरणीय अनुपालनाचे ठाम समर्थन समोर आले आहे.
कंपनीने तांत्रिक आणि नियामक बाजू स्पष्ट करत आपली भूमिका मांडली असली, तरी स्थानिकांच्या शंका आणि भीती अद्याप कायम आहेत. त्यामुळे हा वाद केवळ औद्योगिक न राहता पर्यावरण, आरोग्य आणि विकास यांच्यातील समतोल साधण्याच्या मोठ्या प्रश्नात रूपांतरित होत असल्याचे चित्र आहे.
