मुंबई, दि. १८ : भारतात बियाणे संशोधन, तंत्रज्ञान आणि जागतिक व्यापाराला गती देणाऱ्या महत्त्वाच्या एसियान सीड काँग्रेस 2025 चे आज मुंबईत भव्य उद्घाटन झाले. मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस आणि केंद्रीय कृषीमंत्री शिवराज सिंह चौहान यांच्या उपस्थितीत पार पडलेल्या या कार्यक्रमात जगभरातील कृषी संशोधक, उद्योजक आणि बियाणे उद्योगातील तज्ज्ञांनी मोठ्या संख्येने सहभाग घेतला. बियाणे क्षेत्रातील हा आशियातील मानाचा कार्यक्रम असून भारतासाठीही तो महत्त्वाचा मैलाचा दगड मानला जात आहे.
उद्घाटन समारंभात बोलताना मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस म्हणाले, “एसियान सीड काँग्रेस ही केवळ एक प्रदर्शनी नसून, कृषी संशोधकांचा एक ग्लोबल चौपाल आहे. हवामान बदलाचा फटका सध्याच्या शेतीला मोठ्या प्रमाणात बसत आहे. अशा परिस्थितीत अधिक टिकाऊ, गुणवत्तापूर्ण आणि सुधारित बियाण्यांची मागणी झपाट्याने वाढत आहे.”
ते पुढे म्हणाले, “निकृष्ट बियाणे शेतकऱ्यांपर्यंत पोहोचणार नाहीत यासाठी AI, ब्लॉकचेनसारख्या आधुनिक तंत्रज्ञानाचा मोठ्या प्रमाणावर उपयोग करणे आवश्यक आहे. केंद्र सरकार या दिशेने गांभीर्याने प्रयत्न करत आहे. पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्या नेतृत्वात बियाणे क्षेत्राचा मोठा विस्तार झाला असून आगामी काळात यामध्ये अधिक मोठ्या संधी उपलब्ध होतील.”
हिवाळी अधिवेशनात येणार ‘बीज सुधार कायदा’
कार्यक्रमातील सर्वांत महत्त्वाची घोषणा केंद्रीय कृषीमंत्री शिवराज सिंह चौहान यांनी केली.
“केंद्र सरकार येत्या हिवाळी अधिवेशनात नवीन बीज सुधार कायदा आणण्याची तयारी करत आहे. बियाण्यांच्या गुणवत्तेवर, मानांकनावर आणि सुरक्षेवर अधिक कडक तरतुदी या कायद्यात असणार आहेत,” असे ते म्हणाले.
या आगामी कायद्याच्या तयारीसाठी बियाणे उद्योगातील कंपन्यांनी, संशोधकांनी आणि शेतकरी संघटनांनी आपली मते आणि सूचना सरकारकडे पाठवाव्यात, असे आवाहनही त्यांनी केले. “देशातील अन्नसुरक्षेला बियाणे उद्योगाचा कणा आहे. त्यामुळे उद्योगानेही धोरणनिर्मितीत सहभाग घेणे महत्त्वाचे आहे,” असे कृषीमंत्री चौहान म्हणाले.
बियाणे उद्योगाने संशोधन-विकासात किमान 10% गुंतवणूक करावी
चौहान म्हणाले, “भारतासह जगभरात दर्जेदार बियाण्यांची मोठी मागणी आहे. यासाठी बियाणे उद्योगाने संशोधन आणि विकासात किमान 10 टक्क्यांपर्यंत गुंतवणूक वाढवावी. उच्च गुणवत्तेची, हवामान बदलाला तोंड देणारी, रोगप्रतिकारक्षम व उच्च उत्पादन देणारी बियाणे विकसित करणे ही काळाची गरज आहे.”
ते पुढे म्हणाले, “भारतामध्ये काश्मीर ते कन्याकुमारीपर्यंत 15 अॅग्रो-क्लायमेटिक झोन आहेत. यामुळे भारतात विविध पिकांच्या बियाण्यांवर संशोधन करण्यासाठी उत्तम वातावरण असून निर्यातीसाठीही प्रचंड क्षमता उपलब्ध आहे.”
भारताचा बियाणे उद्योग 40-50 हजार कोटींच्या उंबरठ्यावर
बियाणे उद्योगाचे आर्थिक महत्व सांगताना चौहान म्हणाले, “आज भारताचा बियाणे उद्योग वार्षिक 40 ते 50 हजार कोटी रुपयांची उलाढाल करीत आहे. जागतिक स्तरावर बियाणे निर्मितीत भारत पाचव्या स्थानावर आहे. आगामी काळात हा उद्योग आणखी वेगाने वाढू शकतो.”
कृषीमंत्री पुढे म्हणाले, “शेतीतील सर्वात मोठी आव्हाने म्हणजे उत्पादन खर्च कमी करणे, रसायनांचा असणारा अतिरेक रोखणे आणि अन्नधान्याची पौष्टिकता वाढवणे. या तिन्ही क्षेत्रात दर्जेदार बियाणे महत्त्वाची भूमिका बजावू शकतात. त्यामुळे बियाणे उद्योग हा भविष्यातील शेती परिवर्तनाचा मुख्य आधारस्तंभ ठरणार आहे.”
ग्लोबल व्यापारासाठी मोठी संधी
या परिषदेत विविध देशांतील तज्ज्ञांनी नवोन्मेषी तंत्रज्ञान, नवीन बियाणे प्रजाती आणि आधुनिक उत्पादन पद्धतींवर सादरीकरणे केली. बियाणे उद्योगातील जागतिक व्यापार, सुरक्षा, गुणवत्ता, नियमन आणि संशोधन या सर्व विषयांवर उच्चस्तरीय चर्चा झाली. अनेक देशांतील बियाणे कंपन्यांमध्ये व्यवसायिक करार आणि सामंजस्य करार (MoU) देखील करण्यात येत आहेत.
40 देशांच्या प्रतिनिधींचा सहभाग – प्रदर्शनाला मोठा प्रतिसाद
या आंतरराष्ट्रीय परिषदेत 40 पेक्षा जास्त देशांतील प्रतिनिधी सहभागी झाले. 40 देशांतील बियाणे कंपन्यांनी लावलेले स्टॉल्स मोठ्या उत्सुकतेचे केंद्र ठरले आहेत. विविध देशातील तज्ज्ञ भारतीय बियाणे तंत्रज्ञानाची माहिती घेत आहेत, तर भारतीय कंपन्याही जागतिक बाजारपेठेतील गरजा ओळखून नव्या उत्पादनांची माहिती देत आहेत.
परिषदेत उपस्थित तज्ज्ञांच्या मते, “भारतीय बियाणे उद्योग पुढील पाच वर्षांत जागतिक स्तरावर महत्त्वाचा खेळाडू ठरू शकतो. उत्पादनसाखळीपासून मार्केटिंगपर्यंत भारताला मोठ्या संधी उपलब्ध आहेत.”
भारत बियाणे उत्पादन आणि निर्यातीत निर्णायक ठरणार
उद्घाटन कार्यक्रमात बोलताना मुख्यमंत्री फडणवीस यांनी सांगितले, “हवामान बदलामुळे शेतकऱ्यांना अनिश्चित परिस्थितीचा सामना करावा लागत आहे. पण तंत्रज्ञान, संशोधन आणि जागतिक सहकार्याच्या माध्यमातून भारत शेतीला स्थिरता आणि नवी दिशा देऊ शकतो.”
केंद्रीय कृषीमंत्री चौहान म्हणाले, “आशियातील आणि भारतीय बियाणे उद्योगासाठी ही परिषद अत्यंत महत्त्वाची आहे. यातून केवळ तंत्रज्ञानाची देवाणघेवाण होत नाही, तर जागतिक व्यापाराच्याही नव्या शक्यता निर्माण होतात. भारत बियाणे उत्पादन आणि निर्यातीचा जागतिक केंद्रबिंदू बनू शकतो.”
