नेपाळमध्ये महाप्रलय!

नेपाळ(काठमांडू ), दि. २७ : नेपाळ-चीन सीमावर्ती भागात आलेल्या भीषण महापुराने मोठ्या प्रमाणावर हाहाकार उडवला आहे. रसुवा जिल्ह्यासह आसपासच्या भागात आलेल्या अचानक पुरामुळे आतापर्यंत ९५ जणांचा मृत्यू झाल्याचे वृत्त आहे. अनेक नागरिक बेपत्ता असून, रस्ते, पूल, गावे आणि जलविद्युत प्रकल्पांचे मोठे नुकसान झाले आहे. या आपत्तीमुळे नेपाळच्या पर्वतीय भागात बचाव आणि मदतकार्याचे मोठे आव्हान निर्माण झाले आहे.

या महापुरामागे नेमके कारण काय, याबाबत प्राथमिक माहिती समोर आली आहे. नेपाळच्या राष्ट्रीय आपत्ती जोखीम न्यूनीकरण आणि व्यवस्थापन प्राधिकरणाने उपग्रह प्रतिमांच्या प्राथमिक विश्लेषणाचा हवाला देत नेपाळ-चीन सीमेवर बर्फ आणि खडकांचे भूस्खलन झाल्याचे म्हटले आहे. रसुवागढी सीमा ओलांडण्याच्या ठिकाणापासून सुमारे २० किलोमीटर ईशान्येला ही घटना घडल्याचे सांगण्यात आले आहे.

नदीचा प्रवाह अडला अन् महापुराचा तडाखा

काठमांडू विद्यापीठातील हवामान संशोधकांच्या प्राथमिक अंदाजानुसार, हिमस्खलनामुळे लेंडे नदीचा प्रवाह काही काळ अडला असावा. त्यामुळे नदीच्या पात्रात मोठ्या प्रमाणावर पाण्याचा साठा निर्माण झाला. बर्फ आणि खडकांचा हा नैसर्गिक अडथळा अचानक फुटल्याने पाण्याचा प्रचंड लोट खालील भागाकडे धावला आणि तो भोटेकोशी नदीत मिसळला. परिणामी काही भागांत अचानक फ्लॅश फ्लडची स्थिती निर्माण झाली.

अचानक आलेल्या पाण्याच्या प्रचंड प्रवाहामुळे नदीकाठची गावे, रस्ते आणि पायाभूत सुविधा अक्षरशः उद्ध्वस्त झाल्या. अनेक ठिकाणी वाहतूक आणि संपर्क व्यवस्था खंडित झाली आहे.

भूकंपामुळे हिमस्खलन झाल्याचा संशय

या महापुराच्या काही वेळ आधी तिबेटच्या हद्दीत ४.४ रिश्टर स्केलचा भूकंप झाल्याची माहिती अमेरिकन जिओलॉजिकल सर्व्हेकडून देण्यात आली आहे. त्यामुळे या भूकंपामुळे हिमस्खलन किंवा बर्फ-खडकांचे भूस्खलन झाले असण्याची शक्यता व्यक्त करण्यात येत आहे. नेपाळचे परराष्ट्र मंत्री शिशिर खानाल यांनीही भूकंपाचा हिमस्खलनाशी संबंध असण्याची शक्यता व्यक्त केली आहे.

मात्र, पुराचे अंतिम कारण निश्चित करण्यासाठी संबंधित यंत्रणांकडून अधिक तपास केला जात आहे. हिमस्खलन, भूकंप, नदीतील अडथळा आणि त्यानंतर अचानक सुटलेला पाण्याचा प्रवाह या घटनांची साखळी या आपत्तीमागे असल्याचा प्राथमिक अंदाज आहे.

रसुवा जिल्ह्याला सर्वाधिक फटका

चीन-नेपाळ सीमेजवळील रसुवा जिल्ह्यातील स्याफ्रूबेसी आणि टिमुरे परिसराला पुराचा मोठा फटका बसला आहे. भोटेकोशी नदीच्या पाण्याची पातळी धोकादायकरीत्या वाढल्याने नदीकाठच्या सखल भागातील नागरिकांना तातडीने सुरक्षित ठिकाणी हलविण्याचे आदेश प्रशासनाने दिले आहेत.

रसुवा जिल्ह्यातील अनेक प्रकल्पस्थळांनाही पुराचा तडाखा बसला आहे. काही ठिकाणी बांधकाम साहित्य, यंत्रसामग्री आणि इतर पायाभूत सुविधा पाण्याच्या प्रवाहात वाहून गेल्याचे सांगण्यात येत आहे.

नेपाळ सरकारने परिस्थितीचे गांभीर्य लक्षात घेऊन पोलीस, लष्कर आणि आपत्कालीन बचाव पथकांना बाधित भागात पाठविले आहे. बेपत्ता नागरिकांचा शोध घेणे, अडकलेल्या नागरिकांना सुरक्षित स्थळी हलविणे आणि बाधित भागात आवश्यक मदत पोहोचविण्याचे काम सुरू आहे.

कैलाश मानसरोवर यात्रेकरूही संकटात

या महापुराचा फटका कैलाश मानसरोवर यात्रेसाठी नेपाळमार्गे गेलेल्या भाविकांना बसला आहे. रसुवागढी परिसरातून प्रवास करणारे ३८४ पर्यटक बेपत्ता किंवा संपर्काबाहेर असल्याची प्राथमिक माहिती नेपाळ पर्यटन मंडळाकडून देण्यात आली आहे.

या ३८४ जणांमध्ये २९१ परदेशी आणि ९३ नेपाळी नागरिक असल्याचे सांगण्यात आले आहे. परदेशी नागरिकांमध्ये भारतासह विविध देशांतील पर्यटकांचा समावेश आहे. त्यापैकी १०५ भारतीय नागरिक आणि ३७ अनिवासी भारतीय (NRI) असल्याचे वृत्त आहे.

अचानक आलेल्या पुरामुळे रस्ते आणि पूल वाहून गेल्याने अनेक ट्रॅव्हल एजन्सींचा आपल्या पर्यटकांशी संपर्क तुटला आहे. त्यामुळे बेपत्ता पर्यटकांची नेमकी स्थिती स्पष्ट होण्यासाठी आणखी काही वेळ लागू शकतो. प्रशासन आणि बचाव पथके या पर्यटकांचा शोध घेत आहेत.

भारतीय नागरिकांच्या सुरक्षिततेबाबत चिंता

नेपाळमधील भारतीय नागरिकांच्या सुरक्षिततेबाबत भारत सरकारकडूनही परिस्थितीवर बारकाईने लक्ष ठेवण्यात येत आहे. भारतीय नागरिकांना मदत मिळावी यासाठी नेपाळमधील भारतीय दूतावासाने आपत्कालीन संपर्क व्यवस्था उपलब्ध करून दिली आहे.

काँग्रेस अध्यक्ष मल्लिकार्जुन खर्गे यांनी नेपाळमध्ये बेपत्ता असलेल्या भारतीय नागरिकांचा शोध घेण्यासाठी भारत सरकारने तातडीने पावले उचलावीत, असे आवाहन केले आहे. दिल्लीसह भारतातील विविध शहरांत राहणारे नेपाळी नागरिकही आपल्या कुटुंबीयांशी संपर्क साधण्यासाठी धडपडत असल्याचे वृत्त आहे.

मोदींचा बालेन शाह यांच्याशी संवाद

नेपाळमधील भीषण पूरस्थितीची माहिती मिळाल्यानंतर पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी नेपाळचे पंतप्रधान बालेन शाह यांच्याशी दूरध्वनीवरून संवाद साधला. या नैसर्गिक आपत्तीमध्ये झालेल्या जीवितहानीबद्दल मोदी यांनी शोक व्यक्त केला.

या संकटाच्या काळात भारत नेपाळच्या जनतेच्या पाठीशी खंबीरपणे उभा असून, भारताकडून शक्य ती सर्व मानवतावादी मदत देण्यात येईल, असे मोदी यांनी स्पष्ट केले. मदत आणि बचाव पथके एकमेकांशी समन्वयाने काम करत असल्याचेही त्यांनी सांगितले.

गंडक नदीकाठच्या भागांवरही लक्ष

नेपाळमधील या महापुराचा परिणाम भारतातील काही भागांवर होण्याची शक्यता लक्षात घेऊन प्रशासनाकडून परिस्थितीवर लक्ष ठेवले जात आहे. भोटेकोशी नदी पुढे नारायणी नदीला मिळते आणि भारतात प्रवेश केल्यानंतर या नदीला गंडक म्हणून ओळखले जाते.

त्यामुळे गंडक नदीच्या पाण्याची पातळी, प्रवाह आणि नदीकाठच्या भागातील परिस्थितीवर संबंधित यंत्रणा लक्ष ठेवून आहेत. नागरिकांनी प्रशासनाच्या सूचनांचे पालन करावे आणि नदीकाठच्या भागात अनावश्यक जाणे टाळावे, असे आवाहन करण्यात येत आहे.

मृतांचा आकडा वाढण्याची भीती

दरम्यान, पूरग्रस्त भागांतून मृतदेह बाहेर काढण्याचे काम सुरू आहे. सुरुवातीला ४६ मृतदेह सापडल्याची माहिती देण्यात आली होती. त्यानंतर मृतांचा आकडा वाढत ९५ वर पोहोचला आहे. अनेक नागरिक आणि पर्यटक अद्याप बेपत्ता असल्याने मृतांचा आकडा आणखी वाढण्याची भीती व्यक्त करण्यात येत आहे.

या आपत्तीमुळे नेपाळच्या पर्वतीय भागातील जनजीवन विस्कळीत झाले असून, अनेक कुटुंबे आपल्या नातेवाइकांच्या शोधात आहेत. वाहून गेलेले पूल, खंडित रस्ते आणि दुर्गम भौगोलिक परिस्थितीमुळे बचावकार्याला अडथळे निर्माण होत आहेत.

सध्या नेपाळ सरकार, सुरक्षा दल आणि स्थानिक प्रशासनाकडून युद्धपातळीवर मदत व बचावकार्य सुरू आहे. मात्र, परिस्थिती पूर्णपणे नियंत्रणात येण्यासाठी आणखी वेळ लागण्याची शक्यता आहे. या आपत्तीचे नेमके कारण, एकूण जीवितहानी आणि आर्थिक नुकसानीचे स्पष्ट चित्र बचावकार्य पूर्ण झाल्यानंतरच समोर येणार आहे.