नवी दिल्ली, दि. 20 (प्रतिनिधी) : नीट परीक्षा पेपरफुटी, शिक्षण व्यवस्थेतील कथित अनियमितता, केंद्रीय शिक्षणमंत्री धर्मेंद्र प्रधान यांच्या राजीनाम्याची मागणी आणि सामाजिक कार्यकर्ते सोनम वांगचुक यांच्या सुटकेच्या प्रश्नावर सोमवारी देशभर विद्यार्थी रस्त्यावर उतरल्याने राजधानी दिल्लीसह अनेक राज्यांमध्ये तणावपूर्ण वातावरण निर्माण झाले. ‘कॉकरोच जनता पार्टी’ (CJP)च्या ‘चलो संसद’ आंदोलनाला रोखण्यासाठी दिल्ली पोलिसांनी जंतर-मंतर, संसद मार्ग आणि रायसीना रोड परिसरात मोठा बंदोबस्त ठेवत आंदोलकांना अडवले. त्यानंतर पोलिस आणि आंदोलकांमध्ये तीव्र झटापट झाली. आंदोलकांवर लाठीमार आणि अश्रुधुराचा वापर करण्यात आला. या कारवाईदरम्यान अनेक विद्यार्थी जखमी झाल्याचा दावा करण्यात आला असून, अनेक गंभीर आरोपही पुढे आले आहेत.
दिल्लीतील संघर्षाचे पडसाद महाराष्ट्रासह देशभर उमटले. मुंबई, पुणे, कोल्हापूर, यवतमाळ, लेह, कारगिल, जम्मू आणि हिमाचल प्रदेशातील विविध ठिकाणी विद्यार्थ्यांनी निदर्शने करत केंद्र सरकारविरोधात घोषणाबाजी केली. पुण्यात एफटीआयआयच्या विद्यार्थ्यांनी तर कोल्हापुरातील शिवाजी विद्यापीठातील विद्यार्थ्यांनी मूक मोर्चा काढत दिल्लीतील आंदोलनाला पाठिंबा दर्शविला.
जंतर-मंतरपासून संसदेकडे कूच
गेल्या अनेक दिवसांपासून जंतर-मंतर येथे सुरू असलेल्या आंदोलनाचा परमोच्च बिंदू म्हणून सोमवारी ‘चलो संसद’ मोर्चाचे आयोजन करण्यात आले होते. संसदेचे पावसाळी अधिवेशन सुरू होत असतानाच विद्यार्थ्यांनी संसदेसमोर आपले प्रश्न मांडण्याचा निर्धार केला होता. सकाळपासूनच हजारो विद्यार्थी जंतर-मंतर, मंडी हाऊस आणि संसद मार्ग परिसरात जमा झाले. आंदोलकांनी संसदेकडे कूच करण्याचा प्रयत्न करताच पोलिसांनी त्यांना अडवण्यासाठी लोखंडी बॅरिकेड्स उभारले.
काही आंदोलकांनी बॅरिकेड्स हटवून पुढे जाण्याचा प्रयत्न केल्याने परिस्थिती चिघळली. संसदेपासून अवघ्या काहीशे मीटर अंतरावर पोलिस आणि आंदोलक आमनेसामने आले. त्यानंतर लाठीमार, धक्काबुक्की आणि अश्रुधुराचा वापर करण्यात आला.
पोलिसांवर गंभीर आरोप
आंदोलनादरम्यान दिल्ली पोलिसांच्या कारवाईवर आंदोलकांनी गंभीर आरोप केले आहेत. काही आंदोलकांनी बॅरिकेड्सना हात लावताच विद्युतप्रवाह (करंट) बसल्याचा आरोप केला. तसेच अनेक आंदोलकांच्या डोक्याला गंभीर दुखापत झाल्याचा दावा करण्यात आला. सोशल मीडियावर अनेक जखमी विद्यार्थ्यांचे व्हिडिओ आणि छायाचित्रे व्हायरल झाली.
या आरोपांबाबत मात्र दिल्ली पोलिसांकडून अधिकृत दुजोरा देण्यात आलेला नाही. पोलिसांनी केवळ कायदा आणि सुव्यवस्था राखण्यासाठी आवश्यक ती कारवाई केल्याचे सांगितले असून, आंदोलकांना शांतता राखण्याचे आवाहन केले.
CJP चे आरोप
‘CJP’ने सोशल मीडियावर केलेल्या पोस्टमध्ये सोनम वांगचुक यांच्या पत्नी गीतांजली आंगमो यांना पोलिसांनी केसांना धरून ओढल्याचा आरोप केला आहे. तसेच 40 ते 50 विद्यार्थ्यांची डोकी फुटली असून महिलांनाही मारहाण करण्यात आल्याचा दावा करण्यात आला. या दाव्यांची स्वतंत्रपणे अधिकृत पुष्टी झालेली नाही.
सोनम वांगचुक रुग्णालयातच
उपोषणादरम्यान प्रकृती बिघडल्याने दिल्ली पोलिसांनी सोनम वांगचुक यांना सफदरजंग रुग्णालयात दाखल केले होते. रुग्णालयाने त्यांची प्रकृती स्थिर असल्याची माहिती दिली. एक्सवरील संदेशात वांगचुक यांनी उपोषण सुरूच ठेवण्याचा निर्धार व्यक्त केला. विद्यार्थ्यांना संसदेसमोर आपली गाऱ्हाणी मांडण्याची संधी द्यावी, असे आवाहन त्यांनी सरकारला केले.
दिल्लीत अभूतपूर्व सुरक्षा
आंदोलनाच्या पार्श्वभूमीवर नवी दिल्ली परिसरात कलम 163 अंतर्गत प्रतिबंधात्मक आदेश लागू करण्यात आले. संसद परिसरात मोठ्या प्रमाणावर पोलीस, निमलष्करी दल आणि जलतोफ तैनात करण्यात आले. सुरक्षेच्या कारणास्तव राजीव चौक, जनपथ, पटेल चौक, सेंट्रल सेक्रेटरीएटसह काही महत्त्वाची मेट्रो स्थानके तात्पुरती बंद ठेवण्यात आली.
महाराष्ट्रातही विद्यार्थ्यांचा उद्रेक
दिल्लीतील घटनांचे पडसाद महाराष्ट्रात उमटले.
पुणे : एफटीआयआयच्या विद्यार्थ्यांनी निदर्शने करत शिक्षणमंत्री धर्मेंद्र प्रधान यांच्या राजीनाम्याची मागणी केली. दिल्लीतील लाठीमाराचा निषेध करत विद्यार्थ्यांनी सरकारविरोधात घोषणाबाजी केली.
कोल्हापूर : शिवाजी विद्यापीठातील विद्यार्थ्यांनी राज्यघटनेची प्रत आणि सोनम वांगचुक यांच्या समर्थनाचे फलक हातात घेऊन मूक मोर्चा काढला. विद्यापीठ प्रशासनाला निवेदन देत शिक्षण व्यवस्थेत पारदर्शकता आणण्याची मागणी करण्यात आली.
मुंबई व यवतमाळ : विविध विद्यार्थी संघटनांनी निषेध आंदोलने करत दिल्लीतील कारवाईचा निषेध नोंदवला.
लेह-कारगिलमध्येही मोठा प्रतिसाद
सोनम वांगचुक यांच्या समर्थनार्थ लेह आणि कारगिलमध्ये हजारो नागरिकांनी धरणे आंदोलन केले. जम्मू आणि हिमाचल प्रदेशातील शैक्षणिक संस्थांमध्ये विद्यार्थ्यांनी निषेध नोंदवत केंद्र सरकारकडे संवादाची मागणी केली.
सरकारशी चर्चेचा प्रयत्न
दरम्यान, CJP च्या शिष्टमंडळाने केंद्रीय मंत्री जे. पी. नड्डा यांची भेट घेतली. शिष्टमंडळाने शिक्षणमंत्री धर्मेंद्र प्रधान यांच्या राजीनाम्यासह विविध मागण्या सरकारसमोर मांडल्या. नड्डा यांनी चर्चा झाल्याचे सांगत आंदोलकांनी आंदोलन मागे घ्यावे आणि शांतता राखावी, असे आवाहन केले.
याचवेळी केंद्रीय गृहमंत्री अमित शाह, धर्मेंद्र प्रधान, पीयूष गोयल आणि किरण रिजिजू यांच्यात बैठका झाल्याची माहिती समोर आली. केंद्रीय गृह सचिव आणि दिल्ली पोलीस आयुक्त यांच्यातही परिस्थितीचा आढावा घेण्यात आला.
आंदोलकांच्या प्रमुख मागण्या
- केंद्रीय शिक्षणमंत्री धर्मेंद्र प्रधान यांचा तातडीने राजीनामा.
- नीट परीक्षा पेपरफुटी प्रकरणाची निष्पक्ष चौकशी.
- सोनम वांगचुक यांची तात्काळ सुटका.
- शिक्षण व्यवस्थेत पारदर्शकता आणि परीक्षा सुरक्षेसाठी कठोर कायदे.
- आत्महत्या केलेल्या NEET परीक्षार्थींच्या कुटुंबीयांना आर्थिक मदत.
विरोधकांचा सरकारवर हल्लाबोल
काँग्रेसचे पवन खेरा यांनी, “लोकशाहीत विद्यार्थ्यांना संसदेसमोर आपले प्रश्न मांडण्याचा अधिकार आहे,” असे म्हणत पोलिस कारवाईचा निषेध केला. राज्यसभेतील विरोधी पक्षनेते मल्लिकार्जुन खरगे यांनी विद्यार्थ्यांवरील लाठीचार्ज हा लोकशाहीवरील हल्ला असल्याची टीका केली.
पोलिसांचे आवाहन
दिल्ली पोलिसांनी एक्सवर व्हिडिओ प्रसिद्ध करून आंदोलकांना शांतता राखण्याचे आवाहन केले. सार्वजनिक मालमत्तेचे नुकसान किंवा हिंसाचार टाळण्याचे आणि पोलिसांच्या कायदेशीर सूचनांचे पालन करण्याचे आवाहन अतिरिक्त पोलीस आयुक्त राजीव रंजन यांनी केले.
तणाव कायम
दिवसभराच्या संघर्षानंतरही दिल्लीत तणावपूर्ण शांतता कायम होती. अनेक आंदोलकांना ताब्यात घेण्यात आल्याची माहिती समोर आली असून, जंतर-मंतर परिसर पूर्णपणे रिकामा करण्यात आला आहे. संसदेचे अधिवेशन सुरू असतानाच या आंदोलनामुळे शिक्षण, परीक्षा व्यवस्था आणि लोकशाहीतील आंदोलनाच्या अधिकाराचा मुद्दा पुन्हा एकदा राष्ट्रीय चर्चेच्या केंद्रस्थानी आला आहे.
