कोकणातील राजकारणाला पुन्हा एकदा वेग आला आहे. रायगड-रत्नागिरी-सिंधुदुर्ग स्थानिक प्राधिकारी मतदारसंघाच्या विधान परिषद निवडणुकीने संपूर्ण कोकण विभागाचे राजकीय वातावरण तापवले आहे. गेल्या काही महिन्यांपासून राज्यातील सत्ताधारी महायुती आणि विरोधी महाविकास आघाडी यांच्यात सुरू असलेल्या राजकीय संघर्षाचे प्रतिबिंब आता या निवडणुकीत स्पष्टपणे दिसू लागले आहे. सुरुवातीला ही निवडणूक एकतर्फी होईल, अशी चर्चा होती. मात्र महाविकास आघाडीने मैदानात उतरून निवडणुकीला रंगत आणल्याने आता ही लढत प्रतिष्ठेची बनली आहे.
रायगड, रत्नागिरी आणि सिंधुदुर्ग या तीन जिल्ह्यांतील स्थानिक स्वराज्य संस्थांच्या निवडून आलेल्या प्रतिनिधींना मतदानाचा अधिकार असलेल्या या मतदारसंघाला कोकणातील राजकारणाचा आरसा मानले जाते. त्यामुळे या निवडणुकीकडे केवळ एका जागेच्या निवडणुकीच्या दृष्टीने पाहिले जात नसून भविष्यातील राजकीय समीकरणांच्या चाचणीच्या रूपात पाहिले जात आहे.
सहा उमेदवार, बारा अर्ज
या निवडणुकीसाठी एकूण सहा उमेदवारांनी १२ नामनिर्देशन पत्रे दाखल केली आहेत. निवडणूक निर्णय अधिकारी मनुज जिंदल यांच्या देखरेखीखाली झालेल्या छाननीत सर्व नामनिर्देशन पत्रे वैध ठरली आहेत. त्यामुळे आता ४ जून हा उमेदवारी अर्ज मागे घेण्याचा अंतिम दिवस अत्यंत महत्त्वाचा ठरणार आहे.
निवडणुकीत अपक्ष उमेदवार जुईली महेंद्र दळवी यांनी सर्वप्रथम अर्ज दाखल केला. त्यानंतर शेवटच्या दिवशी शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे) पक्षाचे सुरेंद्रनाथ उर्फ बाळ माने, राष्ट्रवादी काँग्रेसचे अनिकेत तटकरे, अपक्ष अनिल चोपडा, तसेच शेतकरी कामगार पक्षाचे अरविंद म्हात्रे आणि मानसी म्हात्रे यांनी उमेदवारी अर्ज दाखल केले.
छाननीदरम्यान सर्व अर्ज वैध ठरले असले तरी अंतिम रिंगण अर्ज मागे घेण्याच्या मुदतीनंतरच स्पष्ट होणार आहे. अनेक वेळा अशा निवडणुकांमध्ये राजकीय तडजोडी आणि रणनीतीमुळे काही उमेदवार माघार घेतात. त्यामुळे सध्या सहा उमेदवार असले तरी प्रत्यक्ष निवडणुकीत त्यांची संख्या कमी होण्याची शक्यता नाकारता येत नाही.
महायुतीचा अनिकेत तटकरे यांच्यावर विश्वास
या निवडणुकीत सर्वाधिक चर्चेत असलेले नाव म्हणजे राष्ट्रवादी काँग्रेसचे युवा नेते अनिकेत तटकरे. खासदार आणि राष्ट्रवादी काँग्रेसचे प्रदेशाध्यक्ष सुनील तटकरे यांचे पुत्र असलेल्या अनिकेत तटकरे यांना महायुतीने उमेदवारी दिली आहे.
उमेदवारी अर्ज दाखल करताना उद्योगमंत्री उदय सामंत, मत्स्यव्यवसाय मंत्री नितेश राणे, प्रदेशाध्यक्ष सुनील तटकरे यांच्यासह महायुतीतील अनेक प्रमुख नेते उपस्थित होते. या शक्तिप्रदर्शनातून महायुतीने या निवडणुकीला किती महत्त्व दिले आहे, याची प्रचिती आली.
अनिकेत तटकरे यांचे नाव निश्चित होण्यापूर्वी महायुतीमध्ये अनेक स्तरांवर चर्चा झाली होती. भाजप, शिवसेना आणि राष्ट्रवादी काँग्रेसच्या स्थानिक पदाधिकाऱ्यांकडून अभिप्राय घेण्यात आला होता. स्थानिक स्वराज्य संस्थांतील मतदारांच्या मनोभूमिकेचा अभ्यास करण्यात आला. त्यानंतर अनिकेत तटकरे यांच्या नावावर अंतिम शिक्कामोर्तब झाल्याचे सांगितले जाते.
महाविकास आघाडीची एंट्री
सुरुवातीला महायुतीचा उमेदवार बिनविरोध निवडून येण्याची शक्यता व्यक्त केली जात होती. मात्र महाविकास आघाडीने शेवटच्या क्षणी निवडणूक लढविण्याचा निर्णय घेतला आणि संपूर्ण समीकरणच बदलले.
महाविकास आघाडीने शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे) पक्षाचे उपनेते आणि माजी आमदार सुरेंद्रनाथ उर्फ बाळ माने यांना उमेदवारी दिली आहे. बाळ माने हे कोकणातील परिचित आणि अनुभवी नेतृत्व मानले जाते. स्थानिक स्वराज्य संस्थांमध्ये त्यांचा संपर्क मोठा असल्याने महाविकास आघाडीने त्यांच्यावर विश्वास दाखवला आहे.
मुंबईत झालेल्या बैठकीत विरोधी पक्षातील वरिष्ठ नेत्यांनी “लोकशाही जिवंत ठेवण्यासाठी निवडणूक आवश्यक आहे” अशी भूमिका घेत निवडणूक लढवण्याचा निर्णय घेतल्याची माहिती सूत्रांनी दिली आहे.
रायगडच्या राजकारणाशी संबंध?
या निवडणुकीमागे केवळ विधान परिषदेची जागा नाही तर रायगड जिल्ह्यातील राजकीय समीकरणेही जोडली गेल्याची चर्चा सुरू आहे.
रायगडच्या पालकमंत्री पदावरून काही काळापासून महायुतीत पडद्यामागे संघर्ष सुरू असल्याचे बोलले जात होते. या पार्श्वभूमीवर शिवसेना शिंदे गटाचे नेते आणि मंत्री भरत गोगावले यांना पालकमंत्रीपद देण्यात येईल आणि त्याबदल्यात अनिकेत तटकरे यांना विधान परिषदेची उमेदवारी दिली जाईल, असा फॉर्म्युला ठरल्याची चर्चा राजकीय वर्तुळात रंगली आहे.
या चर्चेला अधिकृत दुजोरा नसला तरी उमेदवारी प्रक्रियेदरम्यान झालेल्या घडामोडींमुळे या चर्चेला बळ मिळाले आहे.
मतदारसंख्येचे गणित
स्थानिक प्राधिकारी मतदारसंघातील निवडणूक ही सामान्य जनतेची नसून स्थानिक स्वराज्य संस्थांतील निवडून आलेल्या सदस्यांची असते. त्यामुळे येथे पक्षीय संघटनाशक्ती आणि स्थानिक पातळीवरील संपर्काला विशेष महत्त्व असते.
उपलब्ध आकडेवारीनुसार महायुतीकडे संख्याबळ अधिक असल्याचे दिसते. शिवसेनेकडे ३३४, भाजपकडे २६४ आणि राष्ट्रवादी काँग्रेसकडे १६५ मतदार असल्याचे सांगितले जाते. त्यामुळे गणिती दृष्ट्या महायुतीची बाजू मजबूत दिसत आहे.
तथापि, अशा निवडणुकांमध्ये क्रॉस व्होटिंग, नाराजी, स्थानिक समीकरणे आणि वैयक्तिक संबंध यांनाही मोठे महत्त्व असते. त्यामुळे केवळ आकडेवारीच्या आधारे निकालाचा अंदाज बांधणे धोक्याचे ठरू शकते.
अपक्ष आणि इतर उमेदवारांची भूमिका
या निवडणुकीत अपक्ष उमेदवार जुईली दळवी आणि अनिल चोपडा यांची उपस्थितीही लक्षवेधी आहे. तसेच शेतकरी कामगार पक्षाचे अरविंद म्हात्रे आणि मानसी म्हात्रे यांची उमेदवारीही चर्चेत आहे.
जरी मुख्य लढत महायुती आणि महाविकास आघाडीमध्ये मानली जात असली, तरी या उमेदवारांच्या भूमिकेमुळे मतांचे समीकरण बदलण्याची शक्यता आहे. विशेषतः अर्ज माघारीच्या अंतिम दिवसापर्यंत कोणते राजकीय निर्णय घेतले जातात, यावर बरेच काही अवलंबून असेल.
कोकणातील राजकारणासाठी महत्त्वाची निवडणूक
रायगड-रत्नागिरी-सिंधुदुर्ग हा मतदारसंघ केवळ एका जागेपुरता मर्यादित नाही. या मतदारसंघातील निकाल कोकणातील आगामी राजकीय दिशा ठरविणारा मानला जातो. विधानसभा, लोकसभा आणि स्थानिक स्वराज्य संस्थांच्या आगामी निवडणुकांसाठीही हा निकाल महत्त्वाचा संकेत देणारा ठरू शकतो.
महायुतीसाठी ही निवडणूक आपले संख्याबळ आणि संघटनात्मक ताकद सिद्ध करण्याची संधी आहे. तर महाविकास आघाडीसाठी कोकणातील आपली राजकीय उपस्थिती आणि प्रभाव कायम असल्याचे दाखविण्याची ही मोठी संधी आहे.
अंतिम चित्र ४ जूननंतर
सध्या सहा उमेदवार मैदानात असले तरी अंतिम चित्र ४ जूननंतर स्पष्ट होणार आहे. कोण उमेदवारी कायम ठेवतो, कोण माघार घेतो आणि कोणत्या राजकीय हालचाली घडतात यावर निवडणुकीची दिशा अवलंबून असेल.
एक मात्र निश्चित आहे—रायगड, रत्नागिरी आणि सिंधुदुर्ग या तीन जिल्ह्यांतील राजकीय वातावरण पुन्हा एकदा तापले असून विधान परिषद निवडणुकीच्या निमित्ताने कोकणात राजकीय धुरळा उडाला आहे. आगामी काही दिवसांत या निवडणुकीभोवती आणखी अनेक राजकीय घडामोडी घडण्याची शक्यता असल्याने संपूर्ण राज्याचे लक्ष आता या मतदारसंघाकडे लागले आहे.
